Süleyman Deveci: Dostoyevski – Yer Altından Notlar

Dostoyevski: Yer Altından Notlar

Yer Altından Notlar, adı üzerinde birtakım notların edebi bir dille okuyucuya anlatıldığı, ben hasta bir adamım…diye söze başlayan, ve okunanların ne kadarının ciddiye alınması gerektiğini kitabın sonuna kadar saklayan sıradışı bir ustanın yine öylesi kuraldışı edebiyata güçlü bir örnektir. İsteyen öykü, isteyen roman, isteyen ortak karışımı yeni bir şey diye okusun. Hayatın anlamını neredeyse çözmüş, haddinden fazla bilge ve olgun bir insan vardır karşımızda. Anlatıcı kırk yaşına gelmiştir. Geçmişini sorgular acımasızca, yerden yere vurur eski deneyimsiz halini. Herşeyin en iyisini bilir, bilmem kaç dereceden memurdur, içine kapanıktır, dışarıya karşı ürkek, hatta birazdan öte korkaktır. Dostu yoktur, yalnızlığını kitaplarla gidermeye çalışan ve bunda bayağı da başarılı olmasa da memnun olan biridir. Yani bir yazarda olması gereken hemen her özelliğe sahip biridir.

Anlatıcı ve haddinden fazla entelüktüel gözlem ve analiz yeteneğine sahip bu memur hemen her konuda bize zevk dolu satırlarla bir şeyler anlatır, aşktan, tembelliğe, öç almaktan, inanmaya, alaydan, acıya, aşktan akıl ve zekaya vs. Ne kadarına katılırız, ne kadarına karşıyız ayrı yazıların konusu. Göze batan sürekli değerli okuyucularım…gibi sahte ve yalancı saygı dolu ifadelerle anlatısını sürdürmesidir. Sahtedir zira ortalarda bir yerde yazdıklarını yalnız kendisi için yazdığını itiraf eder. Onun için okuyucuya seslenmek daha kolaydır, ona hak etmediği anlamlar ve değerler yüklemek değil. Ayrıca yazılanlar kafada değil kağıt üzerinde ona göre daha görkemli dururlar. yan.jpg

Usta edebiyat devi Dostoyevski, Yeraltından Notlar’da düpedüz bir anti-kahraman, alışılmışın ötesinde bir karakter yaratmıştır. Benzeri kahramanları üstadın bir çok eserinde bulmak mümkündür. Bu tarzı deneyen sayısız edebiyatçı onun yolunda gidecek, bu hasta adam gibi kahramanlar yaratacaktır. Edebiyatımızı ve romanımızı çok iyi bilenlerin aklına Faik Baysal, Yusuf Atılgan, Oğuz Atay, Orhan Pamuk, Aslı Erdoğan, Sema Kaygusuz gibi bir çok isim gelmiştir bile. Ama benzer nice başarısız deneme daha kitaplaşıp piyasaya çıkmadan çöp sepetini de boylamamış degildir. O anlamda her içsel anlatı, yeni yer altından anlatılan notlar edebiyat değildir. O farklı düğümü yakalamak bir zorunluluk.

Yer Altından Notlar yıllara sarkacak, döne dolana yeniden okunacak unutulmaz bir eserdir. Dostoyevski hayranlarının en başucu kitabıdır. Onun biyografisini bilmeden Yer Altından Notlar´ı anladığını sanmak büyük gaflettir. Anlatıcı memuru 19 yy.´a ait çağdaş bir filozof olarak da görüp anlayabilir, yorumlayabiliriz. Eşsiz psikolojik analizlerin yanında, bir çok felsefi açılım çabaları da göze batar.

Kitap iki ana bölümden oluşur, on kısa bölümlük aşırı yoğunlaşılmış ve yüksek edebiyatın en yüksek ürünlerinden sayılabilecek “Yeraltı” isimli bölümden sonra, “Sulu Sepken Üstüne” isimli ikinci bölüm gelir. Memur Anlatıcı´nın yirmidört yaşında başından geçenlerin bir kısmını anlattığı bu bölümde, yine on alt bölümden oluşur. Göze batan ilk bölümde ileri sürdüğü görüşlere ikinci bölümde gerekçeler arar, düelloya dahası küçümsemek istediği arkadaşlarınca aşağılanıp hakarete uğramasından intikam almak için onları bulmaya kerhaneye gider, onların yerine bulduğu Liza´ya aşık olur. Kırkındaki tezlerinin dayanağı, teorilerindeki haklılığı ispatlama gayretine bu aşk sayesinde girdiği hemen göze çarpar. Bunda ne kadar başarılıdır, buna her okuyucu kendisi karar vermelidir.

Süleyman Deveci

Advertisements

Kommentar verfassen

Trage deine Daten unten ein oder klicke ein Icon um dich einzuloggen:

WordPress.com-Logo

Du kommentierst mit Deinem WordPress.com-Konto. Abmelden / Ändern )

Twitter-Bild

Du kommentierst mit Deinem Twitter-Konto. Abmelden / Ändern )

Facebook-Foto

Du kommentierst mit Deinem Facebook-Konto. Abmelden / Ändern )

Google+ Foto

Du kommentierst mit Deinem Google+-Konto. Abmelden / Ändern )

Verbinde mit %s