Süleyman Deveci: Kommagene Krallığı

Kürdistan´da Bir Krallık: Kommageneler

1

Tarihte Kummuh olarak anılan bu bölge, bugünkü Adıyaman, Antep ve Maraş illerini kapsıyordu. Doğusunda Fırat, batısında Kilikya, kuzeyde Kapadokya, güneyde ise Suriye ile çevriliydi. Roma ve Part imparatorlukları arasında önemli bir noktada bulunuyordu. Büyük İskender’in meşhur Doğu’yu işgal ve istila talanından sonra bölge Seleukidler´in egemenliğinde kaldı. İskender’in meşhur Makedonya İmparatorluğu çöktükten sonra iktidar Diadokiler diye bilinen generalleri ve ardılları tarafından paylaşıldı. MÖ 290-MÖ 163 yılları arasında bölgenin, Makedonların bu bölgedeki ardılları olan Seleukidlere bağlı bir eyalet olduklarını görürüz. General Seleukos´da İskender’in Diadokilerinden, yani generallerinden biriydi. Kommagene Krallığı’nın MÖ yaklaşık 163’de, çökmekte olan Seleukos (Seleukid) İmparatorluğu’ndan ayrılarak bağımsız bir devlet olduğunu tarih baba kaydeder.

İlk kral olarak kayıtlar, Ptolemaios´dan bahseder. Son Seleukos Kralı IV. Antiokhos Epifane öldüğünde Ptolemaios bağımsızlığı ilan ederek Kommagene Krallığı’nı kurmuş olur. Ptolemaios da zamanında İskender’in generallerinden birisidir. Krallığın batılı kaynaklarda yer alan Ermeni-Pers kökenli iddialarına ne kadar itibar edilmeli konunun uzmanı araştırmacılar yanıtlamalıdır. Nemrud Dağı’nın krallığın başkenti ve önemli bir merkezi olduğunu bize en azından Kürt tarihi aktarıyor. Nemrud sözcüğünün ölümsüz demek olduğunu, zamanla Kürtçedeki Nemir (Nemird)´in Türkçeleşmiş hali olduğu biliniyor. Ama bu krallığın bir de önceli var, yine aynı bölge üzerinde hüküm sürmüş, kökleri çok daha eskilere giden bir kesiti.

Bu krallığın Kürt orijinli olduğu uyduruk bir iddiadan öte, tarihi olgulardan biridir. Asur Kralı II. Assurnasirapli MÖ 866 yılında Kummuhu Krallığı’ndan bahseder. Asur dilinde Kummuh, Urartu dilinde ise Qumaha diye adlandırılır bu krallık. Kummuh ismi altında krallığın kökeninin demir çağına yani M.Ö. 1200-700 yıllarına kadar gittiği söylenir. Kummuhu kralları Asurlulara yıllık vergi (tribut) verirlerdi. Tarih bize Kummuhu Krallığı’nın, II. Sargon zamanında Asur egemenliği altına girdiğini, Babil Kralı II. Nebukadnezar zamanında da bunların egemenliği altına girdiğini Achemenidler zamanında ise Doğu Ermenistan’ın bir parçası olduğunu anlatır. O zamanki sınırları ile krallık Kürt illerinden Malatya’yı ve Karkamış’ın kuzeyini, Alzi´nin batısını, Gurgum´un doğusunu Maraş’a kadar kapsıyordu.

Bu ara kesiti Kürt tarihi araştırmacılarına bırakıp Ptolemaios zamanına geri dönecek olursak eğer komutanın Ermeni-İrani kökenli olduğu, Orontiden Hanedanlığından geldiğini, 170 den 163 yılına kadar Kommagane´nin başında olduğunu öğreniriz. Nemrut Dağı’ndaki bir kalıntıdan bulunan yazıtta onun I. Darius´un soyundan geldiği yazar. Kral I. Mithridates´in soyundan geldiği için Part Krallığı ile akrabalığından bahsedilir. Seleukidlerin 163 yılında tarihe karışmasından sonra Ptolemaios isyan eder, Kommagene´nin bağımsızlığını ilan eder. Başkent Samosata (Samsat) hem yörenin hem de krallığın başkenti olur. Vefatından sonra yerine oğlu Sames II. Theosebes Dikaios geçer.

II.Sames´in oglu Kral I. Mitridat Kallinikos büyük propagandalarla Helenistik hanedanlarla bağlantısını ilan edip Helenistik Suriye’li prenses „VII. Laodice Tea“ ile evlenir. Böylece Kommagene hanedanı hem Persler ve hem de Helenlerle kaynaşır. Oğlu I. Antiokhos Theos isim yapmak için büyük yatırım ve uğraşlarla Nemrut Dağı tepesinde devasa büyük heykellerle süslü olan görkemli bir mezar tepesi yaptırır. Bazı tarih yorumcuları isim yapmak istemesi yüzünden değil, unutulmak istememesine karşı konuşturduğu yaratıcılığının örnekleri diye bahsederler bu anıtlardan. Partlara karşı Romalıların gücünden ustaca yararlanan Kommagene, Kral I. Antiokhos döneminde (MÖ 69- MÖ 34) krallık gücünün doruğuna ulaşır. Ancak Kral I. Antiokhos, Romalı komutan Lucullus‚a boyun eğmek zorunda kalır.

Kommagane Krallığı’nın bağımsızlığını kaybetmesi MS 17’de III. Antiokhos‚un ölümüyle, bu krallığın Roma İmparatoru Tiberius tarafından kendi imparatorluğuna ilhak edilmesi yani topraklarina katmasiyla olur. MS 38’de Roma İmparatoru Caligula MS.17’de ölen kralın oğlu olan IV. Antiokhos‚a Kommagene Krallığını MS.38’de geri verir ve Toroslar’da ıssız alanları da bu krallığa ekler. Fakat MS 41’da bundan vazgeçerek tekrar krallığı Roma’ya ilhak eder. Sonra Roma İmparatoru olan Claudius tekrar Kommagene Krallığı’nı IV. Antiokhos‚a geri verir ama Kommagene Krallığı artık bağımsız değil bir tebaa devletidir. MS 38-MS 71 arasında IV. Antiokhos ve karısı „İotape“ bu bağımlı Kommagene Krallığı’nda hüküm sürerler. MS 72’de Roma İmparatoru Vespasian krallığı ilga ederek yani ortadan kaldırarak, bu krallığın topraklarını „Suriye“ eyaletine bağlar.

 

Yararlanılan Kaynaklar:

https://tr.wikipedia.org/wiki/Kommagene_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1

https://de.wikipedia.org/wiki/Kommagene

https://de.wikipedia.org/wiki/Kummuh

http://tbbdergisi.barobirlik.org.tr/m2016-123-1567

http://nemrud.nl/

 

Süleyman Deveci, 28.02.2017

 

Advertisements

Kommentar verfassen

Trage deine Daten unten ein oder klicke ein Icon um dich einzuloggen:

WordPress.com-Logo

Du kommentierst mit Deinem WordPress.com-Konto. Abmelden / Ändern )

Twitter-Bild

Du kommentierst mit Deinem Twitter-Konto. Abmelden / Ändern )

Facebook-Foto

Du kommentierst mit Deinem Facebook-Konto. Abmelden / Ändern )

Google+ Foto

Du kommentierst mit Deinem Google+-Konto. Abmelden / Ändern )

Verbinde mit %s