Musa Anter: Neden Kürt milliyetçisi değil de solcusu oldum?

ma.jpg

Daha önce, hayatım boyunca Türkiye İşçi Partisi’nden başka ne gizli ne de açık
bir partiye girmediğimi söylemiştim. Geçenlerde, 1990 yılında bir derginin
benimle yaptığı röportajda eski bir TKP üyesi olarak tanıtıldım. Halbuki, ben bu
partinin kayıtlı üyesi olmadım. Ancak İstanbul’a ilk gelişimden sonra, Nazım
Hikmet de dahil, aşağı yukarı tüm Türkiye komünistleri ile tanıştım ve onlarla
arkadaşlık ettim. Mesela, Behice Boran, Mehmet Ali Aybar, Aziz Nesin, Reha
İsvan, Rıfat Ilgaz, Kemal Sülker, Hikmet Kıvılcımlı, Sabahattin Ali, Mihri
Belîi, Sadun Aren, Rasih Nuri İleri, Adnan Cemgil, Nihat Sargın gibi daha
sayamadığım birçok arkadaşla tanışmıştım. Ancak, bu arkadaşlarla aramızda daima fikir ayrılığı vardı. Tabii bu ayrılığımız Kürt meselesi üzerineydi.

Bu konuda söylenenler, Türkiye’de solcu olmanın zaten başlıbaşma ağır bir külfet
getirdiği, buna bir de Kürt sorunu eklenirse bu işin altından çıkılamıyacak
kadar zorlaşacağı; şayet bir gün muvaffak olunursa, zaten sosyalist bir
Türkiye’nin kurulmuş olacağı ve haliyle de Kürtlere haklarının verileceği
biçiminde bir düşünceye dayanıyordu. Ben ise, bu arkadaşlara, Kürt sorunun
Türkiye’nin temel sorunu olduğunu, daha baştan bu sorun ele alınmazsa, başka
hiçbir sorunun çözülemeyeceğini ve aynı zamanda dinamik Kürt milli
potansiyelinin kazanılamayacağını savunuyordum. Hatta şaka yollu, “Sittinsene
İstanbul meyhanelerinde komünist edebiyatı yapar durursunuz” derdim.

Ama denebilir ki, “Peki, senin fikirlerini benimsemeyen bu adamlar ile ne diye
ilişkilerini sürdürdün?” Ne yapabilirdim? Türkiye’nin diğer tüm politik kanatlan
faşist ve Kürt davasında düşmanca bir ortaklık içindeydiler. Turancılar,
Kemalistler aynı fikirdeydiler. Hiç olmazsa bunlar, doğru-yalan, “İleride
kazanırsak, haklarınızı veririz” diyorlardı. Yani hiç olmazsa, gaspedilen
haklarımızın varlığını kabul ediyorlardı.

Denecek ki; “Sen iyi kötü bir toprak ağası çocuğusun. Mardin bölgesinde halkın
beynini yıkayan ve hükümetten de destek alan mantar gibi türeme şeyhler vardır
ve üstelik ilkel bir Eski Mağara’da büyümüşsün.. Kürtçü olmuşsun, ama ne diye
sağcı bir Kürt milliyetçisi değil de solcusu olmuşsun? ”

Bu soruya şöyle cevap verilebilir. 1962 yılında YÖN ve Barış dünyası
dergilerinde birçok Kürtçü arkadaşların etkinlikleri nedeniyle MİT müsteşarı
General Ziya Selışık yayınlaması amacıyla YÖN dergisine bir yazı yollamıştı.
Türk solcularına bir nevi gözdağı vermeyi ve onlara bir yerde yol göstermeyi
amaçlayan bu yazıda, resmi otoritenin görüşünce, okuyan her Kürdün komünist
olarak kabul edildiği, Avcıoğlu ve arkadaşlarının bundan bir şey
anlayamayacakları dolaylı bir biçimde söylenmeye çalışıyordu.
İyi bir milliyetçiliktir ki beni solculuğa itmiştir. Çünkü şu anda bile esir
milletler ancak sosyalizm sayesinde kurtulurlar.

Öte yandan, bir de insanın siyasi ve ahlaki meşrebine tesir eden etkenler
vardır. Benim çocukluğum, memleketimde kan, zulüm ve vahşet içinde geçti.
Muhakkak daha o zamanda Avrupa’da hayvanları koruma örgütleri vardı ve faraza
bir at arabasının yükünü ağırlaştıran sahibine müdahale ediliyor ve
cezalandırılıyordu. Ama biz Kürtlerin, elin hayvanları kadar değeri yokta. Gerçi
şimdi de yoktur ama, o vakit Kürtleri öldürmenin adı, ‘temizlemek’ti. Bu zulüm o
denli yaygın bir biçimde işlenmişti ki, artık Kürtler de bunu doğal bir şey
olarak görüyordu. Zannediyorlar ki, hükümetin görevi Kürtleri öldürmektir.
Kürtler, hükümetten zulümden ve ölümden başka bir şey görmemiştir. Ben bunları çocukluk hatıralarımda anlatmaya çalışmıştım. Burada, Mahatma Gandi’nin bir sözünü elli sene geçmesine rağmen hatırlar ve rehber bilirim. Hindistan 1947’de özgürlüğüne kavuşunca, Gandi bir okulda, “Gençler, siz bizden daha şanslısınız.
Çünkü bundan sonra namuslu bir hava içinde büyüyeceksiniz” demişti. Ama işte
ben, yukarıda anlattığım hava içinde büyümüştüm, solcu olmayıp da ne olacaktım!?

İ937, 1959, 1963 ve diğer bir sürü tezgahtan geçtikten sonra baktık ki,
Türkiye’de, ‘eh’ bir sol parti, yani İşçi Partisi kurulmuş. Tüzüğünü okudum. O
zamana göre zararsız buldum ve partiye girdim. Partinin genel merkezi o vakit
İstanbul’daydı. Partiye gelince, hiç yadırgamadım. Genel başkan, daha
talebeliğimden teri hürmet ettiğim, Zincirli Hürriyet dergisinin sahibi,
devletler hukuku doçenti M. Ali Aybar’dı. İdareciler de Behice Boran, Sadun Aren
ve diğer tanıdık arkadaşlardı. Parti bir enstitü gibiydi. Üyelerimizi
eğitiyorduk. Haftanın sayılı günlerinde çeşitli konularda seminerler
düzenliyorduk. Ben “Kürt sorunu”nu üstlenmiştim. Verdiğim seminerler,
hocalarımız M.Ali Aybar, Bellice Boran ve diğer arkadaşlarca beğeniliyordu.
Böylece 1965 yılma geldik. O yıl seçim vardı.

Seçim Kanununda ‘milli bakiye’ diye bir kural bulunuyordu. Bu kurala göre, bir
partinin tüm Türkiye’de aldığı oylar toplanıyor ve bir milletvekilinin aldığı
oylar oranında partinin gene! oylarından o adaya oy transferi yapılarak,
milletvekili seçilmesi mümkün oluyordu. Belki söylemesi palavra gibi gelebilir
ama, hakikaten ben faşist bir ülke parlamentosunda üye olmak istemiyordum. Ama
bir gün Tank Ziya Ekinci, Nihat Sargın ve diğer partili arkadaşlar bana
geldiler. Bütün karşı koymalarıma rağmen ısrarlarını sürdürdüler ve Mardin’den
liste başına geçmemi rica ettiler. Ben hapisten yeni çıkmıştım, param yoktu ve
hiçbir yerden de para kabul etmiyordum. Tam o sırada Brîna Reş adlı piyesim
İsveç’te tercüme edilmiş ve bir ressam, tasvir ettiğim perde sahnelerinden
etkilenmiş, yaptığı tabloların satışından bana da, daha önce bahsettiğim gibi,
Şahap Balcıoğlu vasıtasıyla üçbinbeşyüz lira tutarında bir para göndermişti. Ben
de işte bu para ile seçime girdim.

Seçimden iki ay önce Nusaybin’e gittim. Hiç alışmadığım ve her zaman tenkit
ettiğim, Türkiye’deki burjuva partilerinin nümayişleri benzeri bir kalabalıkla
Nusaybin’in tüm havalisi beni karşılamaya tren istasyonuna geldi. Her zaman
Ankara’dan gelen devlet büyüklerim Haydarpaşa garında karşılayan ve beni
tiksindiren merasimlere benzettiğimden, böyle bir işe girdiğim için kendimden
nefret ettim. Omuzlara alındım. Alkışlardan, zartlı zurtlu nutuklardan sonra
köyüme giderek çalışmalara başladım.

Halka, daha önce Türkiye İşçi Partisi’mn “Komünist, kötü bir parti” olduğu
yaydırılmış. Halk beni bu partinin adiyi olarak görünce, ailemden ötürü
şaşırmışta. Yolumuzun İşçi Partisi yolu olduğunu halka kabul ettirdim. Doğal
olarak, herhalde tercüman vasıtasıyla akrabam, aşirim ve hemşehrim Mardinliler
ile konuşmayacaktım. Bütün konuşmalarım! Kürtçe olarak yapıyordum. İşler oldukça
ümit verecek bir biçimde gidiyordu. Öyle ki, Mardin valisi seçimden çok önce,
milletvekili diye beni tebrik edecekti.

Ancak bir gün, İşçi Partisi Diyarbakır teşkilatından, acele bir biçimde oraya
gitmemi isteyen bir mesaj aldım. Diyarbakır TİP teşkilatına Tarık Ziya Ekinci
hakimdi. Partiye gittim, halk beni coşku ile karşıladı. Ancak Tarık’ın suratı
çok karışıktı. Bir aralık ikimizin başbaşa kalmasını temin etti. Dedi ki, “Musa
Ağabey, gerçi biz , ‘Mardin’de seçim olmayacak ve siz liste başı olacaksınız’
diye söyledik. Ama Parti önseçime karar vermiş.” Zaten o zaman Mardin ilinde
partinin teşkilatı yalnız Derik kazasında vardı. Meğer Derikli hemşerilerimi de
bana rey vermemeleri için ikna etmişler. “Peki kiminle, önseçime gireceğim?”
diye sordum Bunun üzerine Tank Ziya Ekinci, “Sen ve Canip Yıldırım ile birkaç
fakir fukara” dedi. Ben deliye döndüm. Tarık, bunun üzerine çekindi ve “Bugün
son gündür. Ancak sabaha kadar vakit var. Sen de git Nasaybin ve Cizre’de yirmi
kişilik bir örgüt kur. Ön seçimde Canip kazanmaz, sen kazanırsın” dedi. Ben daha
da sinirlenmiştim. Dedim ki, “Arkadaş, benim böyle bir fikrim yoktu. Sen geldin
beni bu yola koydun. Canip, otuz senedir benim çok sevdiğim, temiz bir
arkadaşımdır. Ben nasıl delegelere, ‘Canip’e oy vermeyin, bana verin ben daha
iyiyim’ derim?.” Bunu şiddetle reddettim. Sabahleyin seçim kuruluna ve Mardin
valiliğine birer telgraf çekerek, Türkiye İşçi Partisi’nden değil, bağımsız
olarak seçimlere gireceğimi bildirdim.

Akrabalarım, ileride param olduğunda bedelini vermek şartıyla bana bir jip
hediye ettiler. Köy köy dolaşıyoruz ve halk bana büyük bir ilgi gösteriyordu.
Canip’in durumu hiç içaçıcı değildi. Zaten dediklerine göre; Doktor Tank Ziya
Ekinci, Canip’i Diyarbakır’da başından atmak için bu senaryoyu kurmuştu. Seçim
yapıldı. Arkamda yirmiye yakın MİT ve emniyet arabası dolaşıyordu. Gittiğim her
yere benden sonra onlar giriyor, halkı tehdit edip bana oy vermeleri durumunda
büyük zararlar göreceklerini söylüyorlardı.

1965 seçim mezbahasında da yazılıdır; tüm Türkiye’de seçime katılan hiçbir TİP
adayı benim kadar oy alamadı. Öyle yerler oldu ki, demin, de sözünü ettiğim
‘milli bakiye’ sayesinde üç-dört bin oyla millet vekili oldular. Ama ben on bin
oy aldım ve dört bin oyum da iptal oldu. Eğer TİP’in bana yaptığı bu oyun
olmasıydı, milletvekili seçileceğim gibi, artan reylerim sayesinde bir-iki
milletvekili daha çıkarılabilinecekti.

Tam da seçim sırasında Ankara Hava Kuvvetleri Mahkemesi benim mahkumiyetimi ve Çanakkale’de sürgünümü ilan etti. Türk basını da aleyhimde geniş bir propaganda
yaptı. Güya ben, Irak hududunda bir kıta Barzani peşmergesini teftiş etmiş,
Kürtçe olarak, “Nasılsınız peşmergeler?” demişim. Onlar da, “Sağol” demişler ve
komutanları da, “Emrinizdeyiz” diye tekmil vermiş.. İşte bizim 1965 seçimleri
böyle geçti. Ama yine de TİP ile olan ilişkimi kesmedim. 1971 tutukluluğuna kadar bu ilişkim sürdü.

Doğu Dergisi

Çanakkale sürgününden dönmüştüm. “Kara Yara” adlı Kürtçe piyesim yüzünden
mahkemeye gidip geliyordum. Türkiye İşçi Partisi ile ilişkim vardı. Hemen her
gün Kürt ve Türk solundan gençler de evime geliyorlardı. MİT’in bir raporunda
evim için deniyordu ki, “Musa Anter’in evi Kürdistan’ın İstanbul’daki elçilik
binasıdır sanki”. Avrupa’dan, Amerika’dan Leningrad’taki Şark Ulusları
Enstitüsü’nden ve Erivan Kürt Enstitüsü’nden bana sık sık kitap ve broşürler
geliyordu. Kısaca, Suadiye Emin Ali Paşa caddesindeki 10/1 numaralı evim
emniyeti hayli meşgul ediyordu.

Aslında Türkiye için hiç kötü bir niyetim yoktu! Ama Yılmaz Güney, Hüseyin
Cevahir, Ömer Ayna ve Deniz Gezmiş’in de bana gelmeleri, idareyi büsbütün
zıvanadan çıkarıyordu. İşte bu sıralarda olacak, aslı Dersimli olan, Dersim
soykırımı sonrasında ailesi sürgün edilmiş, kendisi Mersin’de büyümüş Mehmet
Güneş Şahiner adlı bir genç bana geldi. Eğer ben kendisine yazı ile destek
olmayı kabul edersem, Doğu davası ile ilgili aylık bilimsel bir dergi çıkarmak
istediğim söyledi. Ben, böylesi bir dergi sol bilimsel olursa bu teklifini kabul
edeceğimi söyledim. Kendisinin niyeti de oymuş; anlaştık.

Birinci sayıyı 1 Aralık 1969’da çıkardık. O zaman Mihri Belli, Millet Gerçeği
konulu bir sorun üzerine Ankara Siyasal Bilgiler Fakültesinde bir konferans
verdi. Bunun üzerine tutuklandı. Bu konuşmayı dergimizde yayınladık. Yazının ilk
paragrafını buraya almak isterim.:

“Gerekli devrimci adımları atarak tam bir ulusal gelişme olanaklarına kavuşan
bir Türkiye’de etnik toplulukların durumu ne olacaktır? özellikle Kürt meselesi
nasıl çözüme bağlanacaktır?”

Yazı; bu soruların cevabı ve 1888’den beri Nehri Şeyhi Şeyh Ubeydullah’ın
isyanından başlayarak Ortadoğu’da Kürtlerin Milli Mücadele tarihini özetliyordu.
Aynı nüshada, “Doğu Neden Geri Bırakılıyor?” başlıklı bir yazıyı Rasih Nuri
İleri’den aldım. Bu yazının da, bir fikir vermesi açısından özetini buraya almak
istiyorum:

“…Atatürk devrimi emperyalizmin bu ateş çemberini bir an için yarmışsa da, pek
kısa bir tarih süreci sonunda tekrar geriye, dünya emperyalizminin ağna düşme
utancını ülke olarak tattık.
“Doğunun geri kalmışlığının, çifte sömürünün nedenlerini kavrayabilmek için bu
tarihsel oluşumu doğru bir şekilde değerlendirmemiz gerekir.”
Yazının ilerisi bu isteğin izahıydı.

Ben, “Kürt Dili Üzerine” başlıklı bir yazı yazdım. İleride çıkacak kitabımda bu
yazılara da yer vermeyi düşünüyorum.
Dergimiz, gerçi çelimsizdi ama enerjikti. Çıkarabildiğimiz tüm sayılar anında
kapışılıyordu. Şuna da işaret edeyim ki, o güne kadar Türk Sol’unun hiçbir
ileri gelen yazarı Kürt sorununu kaleme almamıştı. Bu, ilk defa DOĞU dergisinde
oluyordu.

Derginin ikinci sayısında Kürt sorunu konusunda Leninist çözümler ileri
sürülüyordu, Lenin’in bir portresi ile şöyle bir yazı yayınlamıştık:
“Ezilenlerin ezenlere; sömürülenlerin sömürenlere karşı mücadelesini dünyada
ilk kez olarak, bir sosyalist devleti kurmakla sonuçlandıran, Rusya’nın devrimci
proletaryasının büyük önderi, Sovyetler Birliği Komünist Partisi’nin örgütçüsü,
büyük öğretmen, yiğit devrimci V.l. Lenin’dir.”

Türkiye’de Kürt sorununa ilk defa sosyalist bir açıdan yaklaşım bu dergiyle
başladı. Dergiye bir yandan Kürt-Türk sol ileri gelenlerinin tebrikleri geliyor;
diğer yandan da tüm Kürt coğrafyasından yüzlerce takdir, teşekkür ve beraberlik
mesajları alıyorduk. Ancak derginin kapağında, ‘Yaşasın Kürt-Türk Kardeşliği’
spotuna hükümetin tepkisi gecikmeyecek ve Ocak ayında çıkan ikinci sayısından
sona, dergi kapatılacak, yazı işleri müdürümüz M. Güneş Şahiner tutuklanacaktı.
Bundan bir süre sonra, İstanbul’daki işçi hareketi bahane edilerek ben de
tutuklandım. Ankara’ya götürüldüm. Daha sonra Diyarbakır İşçi Partisi
idarecileri olan Avukat Canip Yıldırım ile Doktor Tarık Ziya Ekinci de
getirildi.

1990

Quelle: http://www.cafrande.org/musa-anter-anlatiyor-neden-kurt-milliyetcisi-degil-de-solcusu-oldum-tip-ve-65-secimleri/

 

Advertisements

Kommentar verfassen

Trage deine Daten unten ein oder klicke ein Icon um dich einzuloggen:

WordPress.com-Logo

Du kommentierst mit Deinem WordPress.com-Konto. Abmelden / Ändern )

Twitter-Bild

Du kommentierst mit Deinem Twitter-Konto. Abmelden / Ändern )

Facebook-Foto

Du kommentierst mit Deinem Facebook-Konto. Abmelden / Ändern )

Google+ Foto

Du kommentierst mit Deinem Google+-Konto. Abmelden / Ändern )

Verbinde mit %s