Aso Zagrosi: Kürd Ulusal Kahraman Kadını Qedemxêr Feylî Üzerine

qf.jpg

Kürd Ulusal Kahraman Kadını Qedemxêr Feylî Üzerine

Asırlar  boyunca   Ortadoğu’yu  ve  Kürdistan’ı  gezen  tüm  yabancı  gözlemciler    Kürd  kadınlarının    diğer  Müslüman    topluluklara  bağlı  kadınlardan  farklı  olduklarını  birçok şekilde   belirtmişlerdir.   Bu konuda  bir hayli  yazılı belge var.

Örneğin  1840 yılında B. Poujoulat  Kürd kadınlarını  şöyle  değerlendiriyor:

“Kürd kadınları  gerçek amazonlardır. Onlar  atlara kusursuz binerler, kocaları gibi  silahlıdırlar. Kürd kadının boyu  zarif ve şıktır. Ama yüzleri  güneş tarafından yandığından dolayı çekici değildir… Kürd kadınları kapanmıyorlar.  Elbiseleri  ince, gri kumaş bir fistan, göğüsleri açık, bellerini   deri bir kemer ile bağlıyorlar… Paralarla süslenmiş uzun siyah saçları   omuzlarında  dalgalanıyor.  Kürd kadınları başlarının arkasına  savurdukları   çok ince  sarı ya da mavi eşarp taşırlar ve  yalınayak gezerler…“(age sayfa  348-355) (http://www.alayekiti.com/kurt-kadinlari-gercek-amazonlardir/)

Daeş’a  karşı  savaş  ile  birlikte  genel olarak  Kürdler ve  özel  olarak  Kürd kadınları    dünya  kamuoyunun  gündemine  oturmaya  başladılar.     Gazetelerin  köşe yazarları  “Siz  kimsiniz  Ey Kahramanlar?”   diye   sormaya başladılar.   Dünyanın  birçok   ünlü dergi ve gazetelerine   Kürd kadınları   manşet  olmaya başladılar.

Daeş’a  karşı  savaş   sırasında Kürd  kadınlarıyla   diğer  Müslüman ülkelerinin  kadınları arasındaki  fark  bir  daha    çok  açık ve  çıplak  bir şekilde   ortaya  çıktı.

Kürd  kadınlarının  bu konumu öyle bir günde  ya da  birkaç  yıl içinde  yürütülen  mücadelenin neticesinde ortaya  çıkmış  değildir.    Var olan  reel durumun uzun tarihsel  geçmişi vardır.    Tüm  Müslüman  halklar içinde Mesture  Kurdistanı’nın ilk  tarihçi kadın olarak   ortaya  çıkması tesadüfî  değildir.  Daha fazla uzaklara gitmeksizin, MS   Hewlerli  HelenaSelahaddin Eyyubi’nin  yeğeni Deyfe  Xatun,   Soran Miri Xanzadxan, Caf Kralicesi  AdilexanMayan Xatun, yine  Eyyubilerden Gaziye Xatun, Dunbuli Kürdlerinden  Hayranxan, Ayşe Timur,  Hepsexan,  yine Yahudi  Kürd kadınlarından Aşinaz  Barzani (1590 ـ 1670), Ehli Hak  önderlerinden Melekcan  ve burada  isimlerini  sayamayacağım farklı dallarda boy gösteren yüzlerce Kürd kadını bu topraklar üzerinde boygösterdi.  Bugün Kürd siyasal, kültürel, askeri ve sosyal yaşamını çok renkli  kılan kadınların   kavgasının büyük, çetrefilli,  zorlu  ve renkli   bir tarihsel  geçmişi  var.  Ciddi  bir tarihsel  miras  var.

Bugün burada Kürdistan ulusal  kurtuluş mücadelesinde  önemli bir rol oynayan ve Kürdlerin  ulusal kolektif   hafızasında    hak ettiği  yeri alması  gereken   bir  Kürd  kadınından,  Qedemxêr  Feylî    üzerine durmak istiyorum.

Qedemxêr  Feylî  Kimdir?

Qedemxêr Feylî’nin dünyaya geldiği  Loristan bölgesinin tarihi   binlerce  yıl  öncesine   dayanıyor. Bugün elimizde bulunan tarihsel belgelere  göre en azından 800 yıl boyunca Kürd Mirleri  tarafından  yönetildi. Hesnewi, Xurşidi ve Küçük Loristan Mirleri bunlardan sayabileceğim bir  kaç  tanesidir. Bu bölgede çok ünlü  Kürd kadını yaşadı ve isimleri çağlar boyunca Kürdlerin ulusal hafızasında yer aldı. Bunlardan Yutab  Xuwahir Aryoberzin, Dewlet Xatun, Meryem  Bêgîm (Kerimxan Zendi’n annesi), Bibi  Meryem BaxtiyariMelike Sureya İsfendiyar Baxtiyari,  Qedemxêr ve daha başka kadınları  sayabiliriz.

Qedemxêr  Feylî’nin  doğum ve  ölüm gününü  tespit etmek  için elimizde  hiçbir belge  ve yazılı  kaynak  yok. Ayrıca ziyaret edebileceğimiz  bir  mezarı dahi yok.

Qedemxêr  Feylî  tahminlere  göre 1889 yılı civarında   Mir  Qendi Qelawendi ve  Cewahir’in çocuğu  olarak  dünyaya  gözlerini açıyor.  Babası   Direkwend aşiretinin Qelawendi kabilesinin reisi ve aynı  zamanda  Küçük  Loristan’ın Mir’iydi. Qedemxêr’in kardeşleri  meselesinde   farklı bilgiler var. Bazı  kaynaklar 9  erkek ve iki bacıdan   söz ediyor.  Diğer  kaynaklar ise   Qedemxêr’in 7 erkek kardeşinden  söz ediyor. Qedemxêr Feylî,  çok küçük yaşlarda  kardeşleriyle birlikte  her türlü  silah  kullanmayı  ve ata binmeyi  öğreniyor. Ondan   söz  eden  tüm kaynaklar,  “uzun boylu, güzel,  silahşör ve dirayetli bir  süvari” olarak söz ediyorlar. O  çok  küçük  yaşlarda kardeşleriyle birlikte bir dizi savaşa doğrudan katılıyor.   Hani Kürdlerin “Xuşkek û Heft Bra” destanına benzeyen çok yanı  varmış.  Belki de bir bacı ve 7 erkek kardeş  söylemi bu destandan kaynaklanıyor.

Qedemxêr’in 3 erkek kardeşi, Babaxan, Abasxan ve Şahmuradxan   Feyli  Kürdlerinin  kolektif  hafızasında silinmez bir iz bırakmışlar.  Qedemxêr bu arada amcası oğlu Sefqulixan ile evleniyor ve bu evlilikten Mehemedxan adıyla bir oğlu dünyaya geliyor.

Şah Rıza Pehlewi Kürd  Mirliklerini ortadan kaldırmaya kararverdiği  zaman ordusunu Küçük Loristan Kürdlerinin  üzerine de gönderiyor. Küçük Loristan Kürdleri Fars işgalcilerine karşı direniş kararı alıyorlar.

Fars güçleriyle Kürdler arasında bir dizi çatışma  oluyor.  Qedemxêr’in de hazır bulunduğu bir çatışmada  eşi  Sefqulixan, kardeşleri Babaxan ve Abasxan şehid düşüyorlar. Bazı  kaynaklar Qedemxêr’in  Mehemed Huseyinxan adlı biriyle ikinci evliliğini yaptığını ve Mehemed  Huseyinxan’da Fars ordularıyla girdiği bir başka çatışma şehid düştüğünü  yazıyorlar.

İran devleti ile Küçük Loristan’ın son Miri ve aynı zaman da Qedemxêr’in  büyük kardeşi Şah Muradxan  birlikleri arasında  bir  dizi kanlı çatışmalar oluyor. İran  güçleri  kadın, erkek,  yaşlı ve çocuk  demeden katliamlar  gerçekleştiriyor ve  yerleşim  yerlerini  yakmaya  başlıyor. Kürd  güçleri  taktik  değiştirerek  partizan savaşına  başlıyor ve  İran ordusuna büyük darbeler vuruyor.

Bu arada   İran devleti,  Kürdlerle başa çıkamayacağını   anlayınca  1925 yılında  hile ve entrikalara  başvurarak Küçük Loristan Miri, Qedemxer’in abisi  Şah Muardxan’ı  tuzağa düşürerek öldürüyor.

Abisi  Şah Muardxan’ın Şah Rıza tarafından kalleşçe tuzağa  düşürülüp katledilmesinden  sonra Qedemxêr bir dizi Kürd aşiretini bir çatı altında  toplayarak  gerila savaşını Loristan dağlarında yaygınlaştırmaya başladı. İran devleti  İsfendiyar’ın komutasında   büyük bir askeri  gücü  Qedemxêr’in komutasındaki  Kürd güçlerinin  üzerine gönderiyor. İki güç arasında yıllara yayılan kanlı çatışmalar oluyor. İran devleti  bir yandan Kürdleri terörize etmek amacıyla Kürd köylerini yakıyor ve diğer yandan aşiret liderlerini para ve koltuk karşılığında yanına çekmeye çalışıyordu. Fakat  Qedemxêr’in  bir kadın olarak Şah Rıza’nın ordusuna  vurduğu   darbeler halk kitleleri tarafından  büyük  sempatiyle  karşılandığından  dolayı planlar tutmuyordu.

Qedemxêr’in önderliğinde gelişen mücadele İran ordusunu çıkmaza  soktuğundan dolayı, Şah Rıza taktik değiştirerek  “barış”  için Qedemxêr’e  bir heyet  gönderiyor.

Şah Rıza’nın gönderdiği delegasyon  Kürdlere  “halkın yaşam koşullarını iyileştireceklerini, bölgeye yatırım  yapacaklarını,   isyana  katılan  herkesi  af edeceklerini  ve Şah’ın Qedemxêr ile evlenmek   istediğini”  bildiriyorlar. Ayrıca Fars delegasyonu bir dizi hediyenin  yanında bir çuval  pirinç de beraberinden  götürüyor. Bu arada  Kürdleri tehdit etmek amacıyla pirinci yere dokuyorlar ve İran’ın  askeri gücünün bu pirinç tanelerinden daha fazla  olduğunu  söylüyorlar.

Qedemxêr   Fars   delegasyonunu  dinledikten  sonra  yapılan  tüm  önerileri  red ederek kendilerine “Tüm hediyelerini  alın  ve  geri götürün.  Şah’ınıza  söyleyin  ben  evlenilecek  kadın   değilim,  kendisi  kadındır.  Tüm  pirinç  tanelerini  toplayın,  çuvala koyarak    bu 3 aç   tavuğumuzla  götürün.  Bu aç  3  tavuğun  sizin tüm  pirincinizi  nasıl  yiyeceklerini   göreceksiniz. Şah’ınıza  söyleyin   Kraliçe  Qedemxêr  diyor ki:   doğru  savaşçılarım az, ama   büyük  ordunuzu   yiğeceğim”  diyor.

Fars  delegasyonu  geri döndükten sonra Şah Rıza daha büyük askeri   güçleri Qedemxêr’in üzerine  gönderiyor. Askeri  güçler arasında  güç bakımında korkunç bir dengesizlik vardı ve  Qedemxêr  komutasındaki Kürd  güçleri halkı Fars katil  sürülerinin saldırılarına   karşı koruyamıyordu.  Fakat bu arada  Fars askeri  güçlerine  de  büyük zararlar veriyorlardı.

Bu arada  Qedemxêr  Güney Kürdistan’a Şêx  Mehmud Berzencî’ye    bir  mektup  yazarak Farslara karşı askeri  güçlerini  birleştirmeyi  öneriyor. Qedemxêr mektubunda Farsların Kürdlere ev özellikle  sivil halka karşı  giriştikleri  katliamlara, kardeşi  Şah Muradxan’ın  alçakça katledilişine dikkat çekerek Güney ve  Doğu  Kürdistan’da  işgalcilere karşı askeri güçlerini  Şêx Mehmud  Berzencî’nin  komutasında birleştirmek  istediğini söylüyor.  Qedemxêr  mektubunda ellerinde bulunan silahlar iki yıl  savaşı  yürütmek için yeterli  olduğunu   söylüyor. Ayrıca Qedemxêr  mektubunda Şêx Mehmud   Berzencî ‘ye evlenme teklifi yapıyor.

Şêx Mehmud Berzencî’nin danışmanlarından Ahmed Xoce bir yazısında Qedemxêr’in, Şêx Mehmud’a gönderdiği mektuba   değiniyor. (1)

Şêx Mehmud  Berzencî’nin   danışmanı   Ahmed Xoce’nin  anlatımlarına  göre  Qedemxêr,  Şêx Mehmud’a  yazdığı  mektupta   işgalcilere  karşı   askeri güçlerini birleştirmenin yanında   evlilik teklifine  dair :  “Loristan  serdarı  devrimci  Qedemxêr   İran askerleri tarafından  yakalanmadan önce  ölümsüz Şeyh Mehmud’a  bir mektup  yazarak   ‘devrimci bir Kürd kadın liderinden   bir  devrimci  Kürd liderine!!  Bu  mektubu  herhangi  bir kadından  alamıyorsunuz.  Bu mektubu  bir  Kürd  kadından alıyorsunuz. Çünkü  Kürdler    cesur ve  gönülden inanan  kadın ve  erkekler arasından  ayırım yapmamalılar.  Ben  kadınlığımı  bilirim.   Erkeklerin  peşinden  koşan  bir  kadın da  değilim.  Tam tersine  aradığım   erkek  o seviye de  olmalı ki     eşi  olayım.  Bu erkeğin    sen  olabileceğini    düşünüyorum.   Hürmetlerimle    cevabını  bekliyorum.’ diyor.

O  dönem   Şeyh Mehmud   hareketi  yenilgi almıştı. Şeyh Mehmud’un  kendisi  dağa  çekilmiş  durumdaydı.  İlk  önce   Şeyh Mehmud,    Qedemxêr’e  cevap vermek  istemiyor.   Daha   sonra  düşüncesini    değiştiriyor ve   kendisine  cevap veriyor.   Ahmed Xoce’nin  anlatımlarına   göre  mektubu  meşhur  Kürd  şairi  Ari  yazıyor.    Şeyh  Mehmud  şöyle cevap veriyor:  “………..bende  şimdi  zalimlerin  esiriyim.  Ne  sesim ve  de  ne de  silahımın  sesi  sana  ulaşır.  Ben  kendim de   Kürdistan dağlarında  derbederim.   Eğer  vatanımız bu  zalimlerin elinden kurtulsa,  uzakta  olsa  hayat arkadaşın olmak ve     elim  eline  ulaşsa   şerefmend  olurum. Kürdlerin  ister  kadın ve  isterse  erkek kurtuluş için  yaşam ve  mutluluğa ihtiyacı var.”

Qedemxêr  önderliğindeki   Kürd  güçleri  ile  Fars  orduları arasındaki çatışmalar  zamana  yayılarak  sürüyor.  İran ordusu  yıllara   dayanan  Kürd direnişini   bastıramıyor.  Bu  sefer  İran Şah’ı   din adamlarından  oluşan  bir  heyeti  Qedemxêr  ile  görüşmek  için  gönderiyor.

Rıza  Şah   din adamlarından   oluşan  heyet ile   birlikte  Qedemxêr’e   bir mektup  ve  bir de  Kuran    gönderiyor.   Şah mektubunda    savaşa katılan  herkesi şartsız   af edeceğini,   herkesin  serbest  bir şekilde  evlerine   döneceklerini, Loristan’ı  yeniden  eskisi  gibi  inşa edeceğine  dair    söz veriyor.   Ayrıca   Şah  gönderdiği   Kuran’ın  kapağına  da   mühürünü  basarak   söylediklerinin  doğruluğuna  dair  Kuran’ı  şahit olarak gösteriyor ve  önünde    yemin  ediyor.

Din  adamlarının  bu  ziyareti  ile birlikte  gönderilen mektubu ve  Kuran’ı  gören  bir  dizi  askeri  komutan   Şah’ın verdiği  söze  inanmaya başlıyorlar.   Ayrıca   bu süreçte    Farslar  bazı  aşiret liderlerini   para ve  imkan  sunma   karşılığında    saflarına  çekiyorlar. Qedemxêr’in   bir   dizi  askeri   komutanı  ve   savaşçısı    silahlarını  bırakarak   teslim  oluyorlar. Qedemxêr,   kendisine  bağlı  kalan   küçük bir  grup  savaşçıyla   direnişi   sürdürüyor.   Bazı  kaynaklar  Qedemxêr’in dört bir yandan    kuşatılma neticesinden   esir   düştüğünü  yazıyor.  Bazı  kaynaklarda    onun  önderliğindeki  güçlerin  zayıf  düşmesinden  sonra   teslim  olduğunu  yazıyor.(araştırılması gerekir)

Fars  ordusu  Qedemxêr  ile  birlikte   hareketin   17   askeri  önderini  Tahran’a  götürüyor ve  bir gün  sonra    17   komutanı  idam  ediyor. Qedemxer’in   ölümüne  dair   farklı  versiyonlar var.  Bazılarına   göre   Şah’ın talimatı  ile  Qedemxer’i  bir  ata  bağlıyorllar, Tahran sokkaklarında      yerden    sürükleyerek   öldürülüyor.  Bazılarına  göre ise  Qedemxer  Şah’dan  af  dilemiyor hapishane   işkence  sonucu ölüyor.

Qedemxêr   üzerine  bölgeyi   gezen  bir  çok  yabancı gözlemci  değerlendirmeler   yapmış ve  o dönemler  onun  üzerine  yazılan  şiirleri  aktarmışlardır.(Edmons)  Doğu  Kürdistan’da  bir çok dengbêj ve  şair     Qedemxêr   üzerine   şiirler  yazmış ve   stranlar   söylemişlerdir.

Sonuçta olarak  Qedemxêr,    kardeşi  Şah Muradxan’ın  Farslar tarafından  kaleşçe  1925  yılında  öldürülmesinden  sonra  4 -5  boyunca   direnişi  sürdürdü, Kürdler  arasında bağımsızlık  özgürlük için bir destan  kahramanı  olarak   nam  saldı ve   Kürdistan şehidleri  kervanına  katıldı.

Aso Zagrosi, 19.12.2016

 

Kaynaklar: Cemil Melazade,  Qedemxêr,  tewarekî berzefir naw şaxekanî Zagros  berangarî  şahî  sîtemkar  debetewe, Reza Şwan,  Qedemxêr

http://kurdistaname.net/

 

Quellen:

(1) http://www.alayekiti.com/kurd-ulusal-kahraman-kadini-qedemxer-feyli-uzerine1/

(2) http://rojnameyanewroz.net/kurd-ulusal-kahraman-kadini-qedemxer-feyli-uzerine2-7667.html

Advertisements

Kommentar verfassen

Trage deine Daten unten ein oder klicke ein Icon um dich einzuloggen:

WordPress.com-Logo

Du kommentierst mit Deinem WordPress.com-Konto. Abmelden / Ändern )

Twitter-Bild

Du kommentierst mit Deinem Twitter-Konto. Abmelden / Ändern )

Facebook-Foto

Du kommentierst mit Deinem Facebook-Konto. Abmelden / Ändern )

Google+ Foto

Du kommentierst mit Deinem Google+-Konto. Abmelden / Ändern )

Verbinde mit %s